ΤΟ ΑΓΙΟΝ ΦΩΣ ΤΟΥ ΠΑΝΑΓΙΟΥ ΤΑΦΟΥ

Holy-Fire-TOMB
Κυκλοφοροῦν διάφορα κείμενα γιὰ τὴ δῆθεν ἀπάτη τοῦ φωτὸς τοῦ Παναγίου Τάφου ἀπὸ ἀνθρώπους ποὺ δὲν ἔχουν ἐπισκεφθεῖ ποτὲ τὰ Ἱεροσόλυμα. Ἐγὼ διαβάζω καὶ πάλι μὲ προσοχὴ τὸ κείμενο ἑνὸς ἐρευνητῆ ποὺ ἔχει περάσει ἀτέλειωτες ὧρες φωτογραφίζοντας χειρόγραφα τοῦ Ἀρχείου τοῦ Πατριαρχείου. Εἶναι ἕνα κείμενο τοῦ Ἀγαμέμνονα Τσελίκα τὸ ὁποῖο εἶχα πρωτοδιαβάσει παλαιότερα σὲ μία πρώτη μορφὴ στὴν Καθημερινὴ στὶς Ἑπτὰ Ἡμέρες. Ὁ Ἀγαμέμνων μοῦ ἔστειλε σήμερα τὸ κείμενο καὶ τὸ ἀναρτῶ γιατὶ προσεγγίζει τὴ συγκλονιστικὴ ἐμπειρία τοῦ φωτὸς τῆς Ἀνάστασης μὲ γνώση καὶ σεβασμό.
Μία περίεργη ἱστορία

Ὁ προσκυνητὴς ποὺ ἐπισκέπτεται τὸν Ναὸ τῆς Ἀναστάσεως στὰ Ἱεροσόλυμα, μόλις βρεθεῖ ἀκριβῶς στὸ κατώφλι τῆς πύλης τοῦ Ναοῦ καὶ κοιτάξει στὰ ἀριστερά του, στὴ βάση σχεδὸν τῆς μεσαίας ἀπὸ τὶς τρεῖς κολῶνες, στὶς ὁποῖες στηρίζεται ἡ ἁψίδα τῆς πύλης, θὰ δεῖ μιὰ ἀρκετὰ μεγάλη σχισμὴ μαυρισμένη ἀπὸ τὴ φλόγα τῶν κεριῶν. Συνήθως αὐτὴ ἡ σχισμὴ δὲν κινεῖ τὴν περιέργεια τοῦ ἐπισκέπτη. Ἂν ὅμως ρωτήσει κάποιον ἱερωμένο, θὰ ἀκούσει μιὰ περίεργη ἱστορία, ποὺ  κατὰ μία ἐκδοχή της ἀνάγεται στὴν ἐποχὴ ποὺ οἱ Ἅγιοι Τόποι βρίσκονταν ὑπὸ τὴν διοίκηση τῶν Μαμελούκων σουλτάνων τῆς Αἰγύπτου. Κάποτε, λέει, οἱ παπιστὲς Βενετοὶ δωροδόκησαν τὸν σουλτάνο καὶ ἐξεδίωξαν ἀπὸ τὸν Πανάγιο Τάφο τὸν Ὀρθόδοξο πατριάρχη Δωρόθεο τὸν Ἱεροσολυμίτη καὶ τὸν ἐμπόδισαν νὰ τελέσει κατὰ τὸ Μεγάλο Σάββατο τὴν τελετὴ τοῦ Ἁγίου Φωτός. Τότε αὐτὸς γονάτισε ἐκεῖ μπροστὰ στὴν κολώνα, προσευχήθηκε καὶ τὸ Ἅγιο Φῶς ξεπήδησε μέσα ἀπὸ τὴν κολώνα αὐτὴ σχίζοντάς την. Σὲ ἄλλη ἐκδοχὴ τὸ γεγονὸς σχετίζεται μὲ ἀνάλογη συμπεριφορὰ τῶν Ἀρμενίων. Ἡ ἱστορία πάντως αὐτὴ εἶναι μία ἀπὸ τὶς πολλὲς ποὺ ἀκούει κανεὶς σχετικὰ μὲ τὸ Ἅγιο Φῶς, ποὺ μὲ θαυματουργικὸ τρόπο ἐμφανίζεται τὸ μεσημέρι τοῦ Μεγάλου Σαββάτου στὸν Πανάγιο Τάφο ὕστερα ἀπὸ μιὰ λαμπρὴ ἀλλὰ καὶ θορυβώδη τελετή, τὴν ὁποία μὲ πολὺ πόθο καὶ συγκίνηση περιμένει κάθε προσκυνητὴς νὰ παρακολουθήσει σὰν ἐπισφράγισμα τοῦ προσκυνήματός του στοὺς Ἁγίους Τόπους.

Λάμψεις ποὺ σχίζουν τὸν ἀέρα

Μιὰ ὥρα περίπου πρὶν τὸ μεσημέρι τοῦ Μεγάλου Σαββάτου, ὅταν στὶς ἄλλες ἐκκλησίες τελεῖται ἡ λειτουργία τῆς πρώτης Ἀνάστασης, ξεκινᾶ ἀπὸ τὸ Πατριαρχεῖο ἡ πομπὴ τῶν ἁγιοταφιτῶν πατέρων  μὲ τὸν Πατριάρχη γιὰ νὰ κατέλθει στὸν Ναὸ τῆς Ἀναστάσεως. Ἡ πομπὴ δὲν ἀκολουθεῖ τὸν συνήθη δημόσιο δρόμο ἀπὸ τὸ Πατριαρχεῖο πρὸς τὸν Ναό, ἀλλὰ διέρχεται μὲ πολλὴν ἐπισημότητα μέσα ἀπὸ τὸ Κεντρικὸ Μοναστήρι, περνᾶ μπροστὰ ἀπὸ τὸν πατριαρχικὸ ναὸ τοῦ Ἁγίου Κωνσταντίνου καὶ φτάνει στὴν Ἁγία Αὐλὴ διὰ μέσου τῆς κλίμακας τοῦ Ἁγίου Ἰακώβου. Ἡ Ἁγία Αὐλή, ὅλη ἡ γύρω περιοχή, κάθε γωνιὰ τοῦ Ναοῦ, ὅπου μπορεῖ νὰ σταθεῖ ἄνθρωπος, εἶναι κατάμεστη ἀπὸ προσκυνητές, ποὺ κρατοῦν μικρὲς δέσμες ἀπὸ τριαντατρία κεριά, ὅσα καὶ τὰ χρόνια τῆς ἐπίγειας ζωῆς τοῦ Χριστοῦ. Ἀνάμεσά τους τὸν πρῶτο λόγο ἔχει ὁ Ὀρθόδοξος λαὸς τῆς Παλαιστίνης, ποὺ μὲ ζητωκραυγὲς καὶ ἀλαλαγμοὺς ὑποδέχεται τὴν πομπή. Τὸ Ἅγιο Φῶς εἶναι δικό μας.  Ζήτω ὁ πατριάρχης μας, ὁ πατριάρχης τοῦ Φωτός, φωνάζουν περήφανα στὰ ἀραβικὰ Ὀρθόδοξοι Παλαιστίνιοι, ποὺ ἔχουν ἔρθει μὲ τὶς γιορταστικές τους ἐνδυμασίες καὶ μὲ τύμπανα ἀπὸ ὅλα τὰ μέρη τῆς χώρας.

maxresdefault-1

Πάνω ἀπὸ τὸν σκοτεινὸ θόλο ποὺ καλύπτει τὸ Ἱερὸ Κουβούκλιο κάποιες λάμψεις σὰν μικρὲς ἀστραπὲς σχίζουν τὸν ἀέρα, ποὺ ὅλο καὶ πληθαίνουν καὶ γίνονται δέσμες φωτὸς σὰν ἀντανάκλαση τοῦ ἥλιου ἀπὸ καθρέφτη.

Ἡ πομπὴ μπαίνει στὸν Ναὸ καὶ ὁ Πατριάρχης στὸ Ἱερὸ Βῆμα δέχεται τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν Ἀρμενίων καὶ τῶν Κοπτῶν, οἱ ὁποῖοι ἀσπάζονται τὴ δεξιά του ὡς ἔνδειξη ἀναγνώρισης τῶν πρωτείων του. Κατόπιν ὅλοι οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ ἱερεῖς μὲ τὶς στολές τους λιτανεύουν τρεῖς φορὲς γύρω ἀπὸ τὸ Ἱερὸ Κουβούκλιο τοῦ Παναγίου Τάφου ψάλλοντας τὸ τροπάριο Τὴν Ἀνάστασίν Σου Χριστὲ Σωτὴρ … Στὸ τέλος σταματοῦν μπροστὰ στὸ Ἱερὸ Κουβούκλιο, τὸ ὁποῖο πρὶν ἀπὸ πολλὴν ὥρα ἔχει ἐξονυχιστικὰ ἐλεγχθεῖ ἀπὸ ἁρμόδια πολιτικὴ ἀρχὴ καὶ ἡ πόρτα του ἔχει σφραγιστεῖ καὶ ψάλλουν τὸν ἀρχαῖο ὕμνο Φῶς ἱλαρὸν ἁγίας δόξης. Τότε ὅλα τὰ κεριὰ καὶ τὰ κανδήλια σβύνουν, ὁ πατριάρχης βγάζει τὴ στολή του καὶ ἀρχίζει ἀνάμεσα στὸ πλῆθος νὰ ἐπικρατεῖ ἄκρα σιγή. Ἡ πόρτα ἀποσφραγίζεται καὶ μέσα στὸ Ἱερὸ Κουβούκλιο εἰσέρχεται ὁ πατριάρχης μὲ δύο ἀσημένιες δάδες κεριῶν συνοδευόμενος ἀπὸ τὸν πατριάρχη τῶν Ἀρμενίων. Ἡ στιγμὴ αὐτὴ εἶναι ἡ πλέον ὑποβλητική. Ὁ πατριάρχης γονατιστὸς στὸν Πανάγιο Τάφο προσεύχεται. Ἡ σιγὴ τοῦ πλήθους δημιουργεῖ ἕνα αἴσθημα φόβου ὅτι κάτι τρομακτικὸ μπορεῖ νὰ συμβεῖ. Χείλη ψελλίζουν προσευχές, καρδιὲς πάλλουν ἀπὸ ἀγωνία, πολλοὶ δυσπιστοῦν. Ἡ ἀναμονὴ ὅμως δὲν κρατᾶ πολύ. Πάνω ἀπὸ τὸν σκοτεινὸ θόλο ποὺ καλύπτει τὸ Ἱερὸ Κουβούκλιο κάποιες λάμψεις σὰν μικρὲς ἀστραπὲς σχίζουν τὸν ἀέρα, ποὺ ὅλο καὶ πληθαίνουν καὶ γίνονται δέσμες φωτὸς σὰν ἀντανάκλαση τοῦ ἥλιου ἀπὸ καθρέφτη. Στέκονται πάνω στὶς κολῶνες, στοὺς τοίχους, καὶ γεμίζουν τὸν σκοτεινὸ Ναὸ μὲ τὴ φεγγοβολή τους. Eἶναι πράγματι τὸ Ἅγιο Φῶς. Στὴν ἐμφάνισή του τὸ πλῆθος ξεσπᾶ σὲ ἰαχὲς θριάμβου καὶ σὲ δοξολογίες, ἐνῶ οἱ καμπανάρηδες τοῦ ναοῦ ἀρχίζουν καὶ χτυποῦν γιορταστικὰ τὶς καμπάνες, ποὺ ἀκούγονται ὥς τὸ Ὄρος τῶν Ἐλαιῶν, τὴ Γεθσημανή, τὸ Πραιτώριο καὶ τὴν Πύλη τοῦ Δαβίδ. Πολλοὶ σηκώνουν τὰ κεριά τους ψηλὰ μήπως καὶ περάσει ἀπὸ πάνω τους κάποια λάμψη καὶ τὰ ἀνάψει. Ἄλλοι ἔχουν στραμμένα τὰ βλέμματά τους στὰ καντήλια, μήπως δοῦν κανένα νὰ ἀνάβει ἀπὸ μόνο του. Ταυτόχρονα σχεδὸν βγαίνει καὶ ὁ πατριάρχης μὲ τὶς δάδες του ἀναμμένες, ἀφοῦ πρῶτα ἀπὸ δύο θυρίδες τοῦ Κουβουκλίου δώσει νὰ ἀνάψουν τὰ κεριά τους οἱ Ἀρμένιοι, οἱ Κόπτες, οἱ Συριάνοι καὶ τὰ μέλη μιᾶς προνομιούχου οἰκογενείας ἐντοπίων. Αὐτόματα τὸ Φῶς μεταδίδεται ἀπὸ χέρι σὲ χέρι, ἀπὸ κερὶ σὲ κερὶ καὶ σὲ λίγα λεπτὰ ὁ Ναὸς ἔχει φωτιστεῖ ἀπὸ χιλιάδες λαμπάδες. Ἡ χαρὰ εἶναι ἄφατη, ἡ δυσπιστία διαλύθηκε, ὁ φόβος ἀντικαταστάθηκε ἀπὸ τὴν ἐλπίδα, τὸ σκοτάδι ἔσβυσε, ὁ Ζωοδόχος Τάφος καὶ πάλι ἀνάβλυσε τὸ φῶς τὸ πραγματικὸ καὶ τὸ νοητό, ποὺ φωτίζει τὴν ψυχὴ καὶ τὸ πνεῦμα κάθε χριστιανοῦ.

Τὸ τυπικὸ τῆς τελετῆς

Τὸ Ἅγιο Φῶς καθ’ αὑτὸ καὶ ἡ σχετικὴ τελετὴ κατὰ τὴ διαδρομὴ τῆς ἱστορίας τοῦ Ὀρθόδοξου Πατριαρχείου τῶν Ἱεροσολύμων δὲν ἀντιμετωπίστηκαν μόνο σὰν μιὰ ἀκόμη ὁρατὴ ἐπιβεβαίωση τῆς ὀρθῆς πίστης ἐκ μέρους τῶν χριστιανῶν, ἀλλὰ ἔγιναν ἀντικείμενο καὶ κατηγοριῶν ἐκ μέρους πολλῶν ὀρθολογιστῶν, ὡς τάχα τεχνάσματος, καὶ ἀφορμὴ ἑρίδων ἰδιαίτερα μεταξὺ τῶν Ὀρθοδόξων Ἑλλήνων καὶ τῶν Ἀρμενίων. Οἱ σωζόμενες ἱστορικὲς πηγὲς ἀναφέρουν ὅτι ἡ τελετὴ τοῦ Ἁγίου Φωτὸς κατὰ συνήθειαν ἤδη ἐτελεῖτο τὸ ἔτος 870, κατὰ τὴ μαρτυρία τοῦ Kατίνου μοναχοῦ Βερνάρδου.

είσοδο του Ιερού Κουβουκλίου

Ἡ εἴσοδος τοῦ Ἱεροῦ Κουβουκλίου.

Ἐπίσης περγαμηνὸ χειρόγραφο, προερχόμενο ἀπὸ τὴ Μονὴ τοῦ Ἁγίου Σάββα καὶ εὑρισκόμενο σήμερα στὴν πατριαρχικὴ Βιβλιοθήκη τῶν Ἱεροσολύμων,  ποὺ χρονολογεῖται μὲν τὸ ἔτος 1122, ἀλλὰ ποὺ διασώζει πολὺ προγενέστερο κείμενο, ἀναφέρει μὲ λεπτομέρεια ὅλο τὸ Τυπικὸ τῆς τελετῆς καὶ καταλήγει: Καὶ τότε ἐν τῷ εἰσελθεῖν ὁ πατριάρχης εἰς τὸν Ἅγιον Τάφον καὶ οἱ μετὸ αὐτοῦ πίπτει ἐπὶ πρόσωπον τρὶς καὶ δεηθῆ καὶ παρακαλεῖ περὶ αὐτοῦ τε καὶ τοῦ λαοῦ καὶ τὸτε ἅπτει ἐκ τοῦ Ἁγίου Φωτὸς καὶ δίδει εἰς τὸν ἀρχιδιάκονον καὶ ὁ ἀρχιδιάκονος τὸν λαόν. Καὶ μετὰ τοῦτο ἐβγαίνει ὁ πατριάρχης καὶ οἱ σὺν αὐτῷ ψάλλοντες στιχηρὰ ἦχος α’, Φωτίζου, φωτίζου ἡ νέα Ἱερουσαλὴμ … Κατὰ τὴν σταυροφορικὴ ἐποχὴ  καὶ ἐπὶ βασιλέως Βαλδουΐνου ὁ πατριάρχης τῶν Λατίνων Πουλχέριος διηγεῖται, ὅτι τὸ ἔτος 1101 τὸ Ἅγιο Φῶς ἐξῆλθε διὰ μόνης τῆς παρακλήσεως τῶν Ἑλλήνων Ὀρθοδόξων μοναχῶν. Λεπτομερέστατη ἐπίσης περιγραφὴ δίδει ὁ Ρῶσος μοναχὸς Δαβίδ, ὁ ὁποῖος βρέθηκε στὰ Ἱεροσόλυμα τὸ ἔτος 1107 καὶ ὁ ὁποῖος μαζὶ μὲ ἁγιοσαβαΐτες μοναχούς, ἄλλους Ὀρθοδόξους ἱερεῖς καὶ ἕναν ἐπίσκοπο παρέστη στὴν ἴδια τελετή. Μεταξὺ ἄλλων ἀναφέρει: Κατὰ ταύτην τὴν ὥραν φαίνεται μικρὰ νεφέλη ἐρχομένη ἐξ ἀνατολῶν καὶ ἱσταμένη ἄνωθεν τοῦ ὑπερκειμένου τῆς ἐκκλησίας τρούλου, ἡ δὲ βροχὴ ἔπεσεν ἐπὶ τοῦ Ἁγίου Τάφου, καὶ λάμψις καταπληκτικὴ καὶ λαμπρὰ ἐξῆλθεν ἐξ αὐτοῦ. Τότε ὁ ἐπίσκοπος συνοδευόμενος ὑπὸ τεσσάρων διακόνων ἔρχεται ἵνα ἀνοίξ¨ τὰς θύρας τοῦ Ἁγίου Τάφου καὶ λαβὼν τὰ κηρία, ἅτινα ἐκράτει ὁ ἡγεμὼν Βαλδουΐνος εἰσῆλθεν εἰς τὸν Ἅγιον Τάφον, καὶ ἀνάψας κατὰ πρῶτον τὰ κηρία τοῦ ἡγεμόνος ἐπανῆλθε, δοῦς τὰ ἀνημμένα κηρία τῷ ἡγεμόνι Βαλδουΐνῳ. Περίπου σύγχρονη εἶναι καὶ ἡ μαρτυρία ἀνωνύμου Ἕλληνα γραφέα ἑνὸς Xαλτηρίου τοῦ ἔτους 1149 τῆς βιβλιοθήκης τοῦ Τουρίνου, ὁ ὁποῖος ἀναφέρεται στὸν λυχνικὸ ὕμνο, ἀνάγοντας τὴν ἀρχὴ του στὴν τελετὴ τῆς ἐμφανίσεως τοῦ Ἁγίου Φωτὸς λέγοντας. Ἐπειδὴ σύνηθες τῇ ἁγίᾳ καὶ μεγάλ Ἐκκλησίᾳ τῇ ἐν Ἱερουσαλὴμ τῆς ὑπεραγίας Ἀναστάσεως νέον καὶ οὐράνιον φῶς κατὰ πᾶν Ἅγιον Σάββατον δέχεσθαι ἐξαπτόμενον ἐν ταῖς ἐπάνω τοῦ ζωηφόρου καὶ θείου μνήματος κανδήλας, τοῦτο περιμένοντι ἑνὶ τῶν πατριαρχῶν, λέγω δὴ κατ’ ἐκείνῳ τῷ καιρῷ () ἐξαίφνης οὐ μόνον ἐκεῖ ἔσωθεν τοῦ Τάφου, ἀλλὰ σχεδὸν πᾶσα ἡ Ἁγία Ἀνάστασις ἐξῆψε παρὰ τὸ εἰωθός. Σὲ μεταγενέστερα χρόνια κατὰ τὴν περίοδο τῆς Τουρκοκρατίας, μὲ τὴν ἐπιρροὴ ποὺ ἀσκοῦσαν κατὰ καιροὺς Ἀρμένιοι καὶ Λατίνοι στὴν Ὑψηλὴ Πύλη, οἱ Ὀρθόδοξοι εἴτε ἐμποδίζονταν νὰ τελοῦν τὴν τελετὴ τοῦ Ἁγίου Φωτός, εἴτε στεροῦνταν τῶν πρωτείων τους. Γιὰ τὸν λόγο αὐτὸ οἱ πατριάρχες Ἱεροσολύμων φρόντιζαν νὰ ἐκδίδονται ὑψηλοὶ σουλτανικοὶ ὁρισμοί, οἱ ὁποῖοι μεταξὺ τῶν ἄλλων ἐπιβεβαίωναν τὰ προνόμια καὶ τὰ πρωτεῖα τῶν Ὀρθοδόξων. Στὸ Ἀρχεῖο τοῦ Πατριαρχείου Ἱεροσολύμων μεταξὺ πολλῶν ἄλλων ὑπάρχουν καὶ τὰ ἑξῆς σουλτανικὰ ἔγγραφα μὲ τὶς ἐπιγραφές: Ὁρισμὸς περὶ τοῦ Ἁγίου Φωτὸς ὅτι νὰ μὴν εἰσέρχονται οἱ Ἀρμένιοι μαζί μας εἰς τὸ Ἅγιον Κουβούκλιον, ἐν ᾧ ρητῶς ὀνομάζει αὐτοὺς σερέτιδες καὶ ψεύστας ἡ βασιλεία, δηλ. ὁ σουλτὰν Μουσταφᾶς, 1610. Χοτζέτι διὰ τὸ Ἅγιον Φῶς νὰ μὴν ἔχουν οἱ Ἀρμένηδες καμμία δουλεία εἰς τὸ Ἅγιον Φῶς. Eἰς τὸν καιρὸν τοῦ σουλτὰν Μουράτη, 1634.- Χοτζέτιον διαλαμβάνον ὅτι κατὰ τὴν τελετὴν τοῦ Ἁγίου Φωτὸς ὁ μουτεβελῆς τοῦ βακουφίου μετὰ τὴν ε·σοδον τοῦ πατριάρχου τῶν Qωμαίων πρῶτον εἰς τὸν Ἅγιον Τάφον σφραγίζει τὴν θύραν καὶ μετὰ παρέλευσιν ὁρισμένης ὥρας ἀνοίγει τὴν θύραν καὶ ἐξέρχεται ὁ πατριάρχης κρατῶν ἀνὰ χεῖρας τὸ Ἅγιον Φῶς ἐξ οὗ λαμβάνουσι τοῦτο ὁ Ἀρμένιος πατριάρχης καὶ οἱ ἐντόπιοι χριστιανοί, 1696. 

Ἐπικρίσεις

Ἡ αἴγλη τὴν ὁποία προσέδιδε στὸ Ὀρθόδοξο Πατριαρχεῖο τὸ προνόμιο τῆς τελετῆς τοῦ Ἁγίου Φωτός, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ ἴδιο τὸ μυστηριῶδες καὶ ἀξιοθαύμαστο γεγονός, ἀποτέλεσε ἕναν ἀπὸ τοὺς πιὸ σημαντικοὺς λόγους στὸ νὰ παρακινοῦνται οἱ ἀνὰ τὸν ὀρθόδοξο κόσμο πιστοὶ νὰ ἐπισκέπτονται τὰ Ἱεροσόλυμα. Τὰ προσκυνηματικὰ ταξίδια πρὸς τοὺς Ἁγίους Τόπους εἶναι μία συνήθεια ἀρχαιότατη, ἤδη ἀπὸ τὴν ἐποχὴ τῆς Ἁγίας Ἑλένης. Ἡ συνήθεια αὐτὴ ὅμως δὲν εἶχε μόνον  ὑποστηρικτές, εἶχε καὶ ἐπικριτές. Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Νύσσης στὸν λόγο του Περὶ τῶν ἀπιόντων εἰς Ἱεροσόλυμα, χωρὶς νὰ κάνει λόγο περὶ τοῦ Ἁγίου Φωτός, συμβουλεύει τοὺς πιστοὺς νὰ μὴν ὑποβάλλονται στὸν κόπο ἑνὸς τέτοιου ταξιδίου γιὰ δύο λόγους. Πρῶτον γιατὶ κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ ταξιδίου ἐκτὸς τῶν κινδύνων ποὺ ἀντιμετωπίζουν οἱ προσκυνητές, εἶναι πολὺ εὔκολο νὰ περιπέσουν σὲ βαρύτατα ἁμαρτήματα συχνάζοντας σὲ πανδοχεῖα καὶ συναναστρεφόμενοι ἀγνώστους καὶ ἀπίστους, καὶ δεύτερον, γιατὶ ἡ εὐλογία τοῦ Θεοῦ παρέχεται σὲ ὁποιοδήποτε μέρος, ἀρκεῖ κάποιος νὰ ἔχει πίστη. Πράγματι τὸ ταξίδι ὄχι μόνο τὴν ἐποχὴ ἐκείνη ἀλλὰ καὶ ὅλους τοὺς ἐπόμενους αἰῶνες ἦταν δύσκολο καὶ ἄκρως ἐπικίνδυνο. Αὐτὸ ὅμως δὲν ἐμπόδισε ὄχι μόνο ἁπλοὺς πιστοὺς ἀλλὰ καὶ πολλὲς ἱερὲς προσωπικότητες νὰ ἀποτολμήσουν μὲ γενναιότητα, εὐλάβεια καὶ ταπεινοφροσύνη τὸ ταξίδι σὰν ἔκφραση σεβασμοῦ καὶ σὰν πραγματικὴ ἐπιθυμία νὰ γνωρίσουν τὴ γῆ ὅπου ἔζησε ὁ Χριστὸς, ἔστω καὶ ἂν αὐτὴ βρισκόταν σὲ χέρια ἀλλοθρήσκων. Ἀπὸ τὸν 16ο αἰώνα καὶ ἐξῆς μὲ τὴν παρουσία στὸν πατριαρχικὸ θρόνο τῶν Ἱεροσολύμων σπουδαίων ἐκκλησιαστικῶν ἀνδρῶν μὲ πανορθόδοξη ἐμβέλεια τὰ προσκυνηματικὰ ταξίδια ὀργανώθηκαν καλύτερα καὶ ἀποτέλεσαν μιὰ σημαντικὴ πηγὴ χρηματικῶν πόρων γιὰ τὸ πατριαρχεῖο, τὴν ἐποχὴ μάλιστα ποὺ ἔπρεπε αὐτὸ νὰ καταβάλλει συνεχῶς ὑπέρογκα ποσὰ στὴν Ὑψηλὴ Πύλη καὶ ἄλλους Ὀθωμανοὺς ἀξιωματούχους, ὥστε νὰ διασφαλίζει τὰ προνόμιά του. Στὰ νεώτερα χρόνια ὁ πιὸ αὐστηρὸς καὶ δηκτικὸς ἐπικριτὴς τοῦ Ἁγίου Φωτὸς καὶ τῶν προσκυνηματικῶν ταξιδίων εἶναι ὁ πολὺς Ἀδαμάντιος Κοραῆς. Στὸν τρίτο τόμο τῶν Ἀτάκτων του (ἔτ. ἐκδ. 1830, σ. 327-417) συμπεριέλαβε καὶ διάλογο γραμμένον τὸ ἔτος 1826 μὲ τὴν ἐπιγραφὴ Περὶ τοῦ ἐν Ἱεροσολύμοις Ἁγίου Φωτός, ὅπου, ἂν καὶ ἐμφανίζεται ὡς πιστὸς χριστιανός, ὁμιλεῖ περὶ τεχνάσματος. Ἀπὸ τὸ ὕψος τῆς πολυμάθειάς του καὶ μὲ ἱστορικὰ ἐπιχειρήματα ἄλλα ἀντλούμενα ἀπὸ τὶς ὑπάρχουσες πηγὲς καὶ ἄλλα ἀπὸ τὴ σιωπή τους, ἀγνοῶντας ὅμως τὴν ἱστορία τοῦ Πατριαρχείου καὶ ἀποσιωπῶντας τοὺς ἀγῶνες του γιὰ τὸν χριστιανισμὸ μέσα στὸν μουσουλμανικὸ κόσμο καταφέρεται κατὰ τῶν ἁγιοταφιτῶν πατέρων ὡς πανούργων καὶ ἀργυρολόγων. Τὸ κείμενο αὐτό, παρὰ τὶς χρηστὲς προθέσεις τοῦ Ἕλληνα σοφοῦ, τὶς ὁποῖες ἕνας καλοπροαίρετος ἀναγνώστης πιθανὸν νὰ διαβλέπει, δημιούργησε ἀνάμεσα στὸν Ὀρθόδοξο κόσμο ἀλγεινότατη ἐντύπωση, προκάλεσε ἀντιδράσεις,  ἀλλὰ καὶ μιὰ τεκμηριωμένη ἱστορικὰ καὶ θεολογικὰ ἀπάντηση, [ἡ ὁποία πρόσφατα ἔχει εκδοθεῖ ἀπὸ τὸν πρωτοπρεσβύτερο Γεώργιο Μεταλληνό]. Ἔχει τὸν τίτλο Ἀντιφωτομαχικὰ, εἴτουν Ἀπόκρισις αὐτοσχέδιος τοῦ ἱεροδιδασκάλου Γαβριὴλ τοῦ ἐκ Βρυούλλων ἐπιδιορθωθεῖσα καὶ πολλοῖς ὑποσημειώμασι πλουτισθεῖσα ὑπὸ Ν. τοῦ Kογάδου καὶ Ἀντιπροσβολὴ τοῦ αὐτοῦ Ν. Kογάδου κατά τινων τοῦ α²ῶνος μας φωτομάχων ἐκδοθέντα ὑπὸ τοῦ μακαριωτάτου καὶ θειοτάτου πατριάρχου κυρίου κυρίου Ἀθανασίου εἰς κοινὴν τῶν Ὀρθοδόξων ὠφέλειαν καὶ γράφτηκε στὴν Κωνσταντινούπολη τὸ ἔτος 1834.

Μήνυμα χαρᾶς

Ἐκεῖ ἕνα πρὸς ἕνα καταρρίπτονται τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ Κοραῆ μὲ βάση  κείμενα παρμένα ἀπὸ τὸν Σωφρόνιο πατριάρχη Ἱεροσολύμων, τὸν Ἰωάννη Δαμασκηνό, τὸν Ἀρέθα Καισαρείας, τὸν αὐτοκράτορα Ἰωάννη Καντακουζηνό, καθὼς καὶ ἀπὸ ἄλλους νεώτερους ἱστορικοὺς καὶ πατριάρχες, ὅπως τὸν Δοσίθεο καὶ τὸν Χρύσανθο. Ὁ συγγραφέας ἐπιχειρεῖ καὶ ἄλλες θεολογικὲς ἑρμηνεῖες ἀναφερόμενος στὴν ἔννοια τοῦ φωτὸς μέσα στὴν Ὀρθόδοξη θεολογία καὶ γενικώτερα ἀποκαθιστᾶ στὰ μάτια τῶν πιστῶν καὶ τοὺς ἁγιοταφίτες πατέρες καὶ κυρίως τὴν ἀλήθεια ἀνάγοντας τὴν ἐμφάνιση τοῦ Ἁγίου Φωτὸς ἀκριβῶς ἐκείνη τὴ στιγμὴ τῆς Ἀνάστασης μὲ τὴν παρουσία τοῦ ἀπαστράπτοντος ἀγγέλου πάνω ἀπὸ τὸν τάφο τοῦ Κυρίου. Καὶ εἶναι πραγματικὰ ἀλήθεια καὶ μαρτυρημένη ἀπὸ χιλιάδες προσκυνητὲς κάθε χρόνο ἡ ἐμφάνιση αὐτοῦ τοῦ Ἁγίου Φωτός, ὅπως ἀκριβῶς εἶναι ἀλήθεια καὶ τὸ μήνυμα τῆς σωτηρίας και τῆς χαρᾶς γιὰ κάθε πιστό, ποὺ καὶ στὴν πιὸ ταπεινὴ ἐκκλησία καὶ στὸν πιὸ ἀπόμακρο τόπο ἀνάβει τὸ κερὶ του τὸ βράδυ τῆς Ἀνάστασης ἐπαναλαμβάνοντας τὸ Δεῦτε λάβετε φῶς ἐκ τοῦ ἀνεσπέρου φωτὸς.

Βιβλιογραφία: Βενιαμὶν Ἰωαννίδου, Ἡ Ἁγία Πόλις Ἱερουσαλὴμ καὶ τὰ περίχωρα αὐτῆς, Ἐν Ἱεροσολύμοις 1877.-  Ἀ. Παπαδοπούλου Κεραμέως, Ἀνάλεκτα Ἱεροσολυμιτικῆς Σταχυολογίας, τ. Δ΄, Πετρούπολις 1897.- Ἁγιοταφίτου, Αἱ σύγχρονοι τελεταὶ τῆς Ἐκκλησίας Ἱεροσολύμων, E΄. Ἡ τελετὴ τοῦ Ἁγίου Φωτός, “Νέα Σιών”, 1 (1904).- Καλλίστου Μηλιαρᾶ, Οἱ Ἅγιοι Τόποι ἐν Παλαιστίνῃ καὶ τὰ ἐπ’ αὐτῶν δίκαια τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἕθνους, ἐν Ἱεροσολύμοις 1933.- Χρυσοστόμου Α. Παπαδοπούλου, Ἱστορία τῆς Ἐκκλησίας Ἱεροσολύμων, ἔκδ. Β´, ἐν Ἀθήναις 1970.- Ἀγαμέμνονος Τσελίκα, Καταγραφὴ τοῦ Ἀρχείου τοῦ Πατριαρχείου Ἱεροσολύμων, Δελτίο τοῦ Ἱστορικοῦ καὶ Παλαιογραφικοῦ Ἀρχείου, E΄- ΜΙEΤ, Ἀθήνα 1992.

AΓΑΜΕΜΝΩΝ ΤΣΕΛΙΚΑΣ

Φιλόλογος – Παλαιογράφος

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s