BAUMSTRASSE. ΧΩΡΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

P1190475 Μιλά η εμψυχώτρια της ομάδας Μάρθα Φριντζήλα

Συνάντησα τη Μάρθα απόγευμα Τετάρτης στο Baumstrasse της οδού Σερβίων, ενώ προετοιμαζόταν ο Ανδρέας Σεγδίτσας να αρχίσει το μάθημα των παραδοσιακών χορών. Πήγαμε στον διπλανό χώρο, εκεί που ξεκίνησε τη λειτουργία η ομάδα Δρόμος με δέντρα μερικά χρόνια πριν. Από τότε, στα σεμινάρια και τα εργαστήρια, στις παραστάσεις της Ηλέκτρας και των Βακχών, ήρθα ακόμη πιο κοντά με την εμψυχώτρια της ομάδας, γιατί γνωρίζω τη Μάρθα ήδη από το 1996. Τη θυμάμαι πάντα να ονειρεύεται μια παράσταση. Μουσική ή θεατρική. Στην καλλιτεχνική της συνείδησή της δεν διαχωρίζεται ο ρόλος του ανθρώπου του θεάτρου με εκείνον του τραγουδιστή, αφού οι δύο ιδιότητες αλληλοπεριχωρούνται ασυγχύτως και αναδεικνύονται εξαιρετικά σε κάθε νέα παρουσίασή της. Έχω δει το κοινό στον Λυκαβηττό να παραληρεί στην εμφάνισή της με τον Θανάση Παπακωνσταντίνου και στη Νύχτα του τράγου και τη Φόνισσα του Χατζάκη να μαγεύει με την παρουσία της τους θεατές. Και την έχω παρακολουθήσει στις περισσότερες σκηνοθετικές δουλειές της. Η Φριντζήλα είναι μια αυθεντική performer. Και μαζί μια εμπνευσμένη δασκάλα. Το κείμενο που ακολουθεί βασίζεται στη συνομιλία μας εκείνης της Τετάρτης 18 Σεπτεμβρίου που έγινε σε ένα ιλαρό ημίφως στον Βοτανικό.

ΙΩΣΗΦ ΒΙΒΙΛΑΚΗΣ

 Από τον Κρατήρα στο Baumstrasse

Ως επαγγελματίας της σκηνής είμαι στο θέατρο 20 χρόνια. Από το 1993. Με τους ανθρώπους που είχα μια στενή συνεργασία ζητούσαμε έναν χώρο για να δουλεύουμε. Το 2001 φτιάξαμε τον Κρατήρα, σε ένα παλιό συνεργείο αυτοκινήτων στον Κεραμεικό. Μέχρι τότε δουλεύαμε στα σπίτια μας. Έχω κάνει και παράσταση στο σπίτι μου, στα Σκιρτήματα και το Πώς να πω του Μπέκετ. Ήταν μια συρόμενη πόρτα που ήταν η αυλαία, χωρίζοντας το εργαστήριο του Βασίλη Μαντζούκη με το σαλόνι. Άνοιγε η αυλαία, ο κόσμος καθόταν στο σαλόνι κι εγώ έπαιζα μέσα στο εργαστήριο.

Η ομάδα Δρόμος με δέντρα είχε αρχίσει να δημιουργείται όταν ήμουν εμψυχώτρια στη θεατρική ομάδα του Πανεπιστημίου Αθηνών, στον Πολιτιστικό Όμιλο Φοιτητών, το 1996. Τότε ξεκινήσαμε με τον Ίωνα του Ευριπίδη, όπου εκεί χρησιμοποιήσαμε και την πρώτη μετάφραση της Νικολέττας, της αδελφής μου, με την οποία από τότε έχουμε σταθερή συνεργασία. Η ομάδα ανοίχθηκε και αναζητήσαμε έναν χώρο. Τον βρήκαμε στον Κεραμεικό και τον φτιάξαμε ώστε να μπορεί μας φιλοξενήσει. Είμασταν μαζί με τη χορευτική ομάδα Sine qua non και την ομάδα ακροβατών και χορευτών Κι όμως κινείται. Μαζί μας είχαμε και τον καραγκιοζοπαίχτη Άθω Δανέλλη. Όταν εκείνος ο χώρος, ο Κρατήρας, είχε ένα στατικό πρόβλημα και γκρεμίστηκε η ίδια ανάγκη μας έφερε εδώ στο Baumstrasse, στην περιοχή του Βοτανικού, που πρωτολειτούργησε το 2011. Τότε, έμεινε μόνο η δική μας ομάδα Δρόμος με δέντρα γιατί οι άλλες ομάδες είχαν βρει δικούς τους χώρους.

Τί κινεί την ομάδα

Σίγουρα δεν μπορώ να δουλέψω μόνη μου, και σίγουρα δεν μπορώ να δουλέψω χωρίς να έχω πολλούς ανθρώπους γύρω μου. Το θέατρο είναι ομαδικό και ειδικά μια ομάδα σαν τη δική μας χρειάζεται κόσμο γιατί κάνει μεγάλα σχέδια. Και κάνει μεγάλες παραγωγές που δεν μπορούν να γίνουν από δύο ανθρώπους που ζητάνε απλώς να κτίσουν την καριέρα τους. Τόσο εγώ, όσο και ο συνθέτης Βασίλης ο Μαντζούκης, που είναι ο σταθερός μου συνεργάτης, αλλά και αδελφή μου η Νικολέττα δεν αγαπάμε την καριέρα.

Baum

Δεν πιστεύουμε στην καριέρα. Μας αρέσει πάρα πολύ να δουλεύουμε στο αντικείμενό μας. Χωρίς σταματημό. Χωρίς σύννεφα… Στο Baumstrasse και στην ομάδα αυτό που προσπαθούμε να κάνουμε είναι να εκπαιδευόμαστε διαρκώς. Δηλαδή, δεν είναι ότι ξεκινάμε παίρνοντας απλώς ένα έργο για να το στήσουμε και να το παρουσιάσουμε. Καθ όλη τη διάρκεια της χρονιάς οργανώνουμε σεμινάρια, εργαστήρια. Μπορεί να δώσεις εσύ ένα εργαστήριο και να το παρακολουθήσω εγώ και μπορείς εσύ να παρακολουθήσεις ένα δικό μου εργαστήριο. Φέτος, ας πούμε θα ξεκινήσουμε το εργαστήριο της μετάφρασης, το οποίο φυσικά θα το παρακολουθήσω.

Το Αττικό σχολείο

Το Baumstrasse είναι η ομάδα και ο χώρος. Το Αττικό σχολείο είναι ένας θεσμός. Για πρώτη φορά το 2013 συνεργάστηκε η ομάδα με τον Δήμο Ελευσίνας για τη διοργάνωση εργαστηρίων επάνω στο αρχαίο δράμα με ειδικούς επαγγελματίες καλλιτέχνες για ένα δεκαήμερο εντατικών μαθημάτων και παράλληλα για την παράσταση ενός έργου που είχε βασιστεί σε έρευνα εννέα μηνών.

Στην παράσταση των Βακχών με την οποία κορυφώθηκαν οι εκδηλώσεις του Αττικού σχολείου συμμετείχαν τα παιδιά των εργαστηρίων του Baumstrasse. Στο σύνολό τους ήταν 50 άτομα και στην παράσταση έπαιξαν 37, μαζί με 12 μουσικούς, και συνολικά μαζί με τους υπόλοιπους συντελεστές στον θίασο ήταν παραπάνω από 60 μέλη.

Ήταν ένα ταξίδι τόσο βαθύ και σημαδιακό που ακόμα και το ατυχές γεγονός της πρεμιέρας των Βακχών στις 25 Αυγούστου που ματαιώθηκε επειδή έχασε τις αισθήσεις του ο Πενθέας (Γιώργος Βουρδαμής) μας ένωσε ακόμη περισσότερο. Ενώ ήταν όλα φυσικά χωρίς προστριβές, εντάσεις, υπήρχε σε όλη τη διάρκεια ένα μεταφυσικό πέπλο, περίεργες ενέργειες που μας ένωναν.

Οι δυσκολίες της χρονιάς που πέρασε ήταν μόνο οικονομικές. Όλα τα άλλα ήταν ευκολίες! Θέλεις να παρέχεις υψηλής ποιότητας μαθήματα, να έχεις τους καλύτερους δασκάλους, τους σημαντικότερους καλλιτέχνες, θέλεις να είσαι δίκαιος ώστε να πληρωθούν όλοι, θέλεις τα παιδιά να έχουν στα χέρια τους υλικό. Εάν εξαιρέσεις την υποστήριξη από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος για τις αμοιβές των δασκάλων του Αττικού σχολείου, όλα τα άλλα πληρώθηκαν από την τσέπη μας. Πρώτη χρονιά που δουλέψαμε για το Αττικό σχολείο και μπήκαμε μέσα.

Μία και μοναδική παράσταση

Οι Βάκχες μετά την αναβολή τους παρουσιάστηκαν 7 Σεπτεμβρίου μόνο για μια φορά. Πολλοί μας ρωτούν γιατί, μετά από τόση προετοιμασία και εργασία. Ο λόγος είναι ένας: γιατί δεν έχουμε λεφτά. Αυτή η παράσταση ήταν σα να την υποστήριζε ένα πολύ μεγάλο φεστιβάλ. Στην πραγματικότητα αυτό συνέβη επειδή οι καλύτεροι που ήταν μαζί μας δούλεψαν δωρεάν. Ακόμα και οι τεχνικοί, αυτοί που μας νοίκιασαν ήχο και φώτα υπερέβαλαν εαυτούς για να γίνει η παράσταση. Για να επαναληφθεί η παράσταση χρειάζεται την υποστήριξη ενός θεσμού, ένα φεστιβάλ. Μέχρι τώρα το κάναμε, το καταφέραμε. Παίξαμε στο Διεθνές Φεστιβάλ Αρχαίου Θεάτρου στην Κύπρο, και όπου κάπως αποζημιώθηκαν στο ελάχιστο ηθοποιοί και μουσικοί. Ευτυχώς, συμμετείχαμε με τις Βάκχες στα Αισχύλεια και έτσι μπορούμε να καλύψουμε και πάλι στο ελάχιστο τους επαγγελματίες ηθοποιούς. Όμως, η Felice Ross, η μεγαλύτερη φωτίστρια στην Ευρώπη δεν πήρε ένα ευρώ, και ήρθε επειδή πίστεψε στην παράσταση. Οι Rootlessroot οι οποίοι κάνουν μια διεθνή καριέρα, ήρθαν και δούλεψαν όλο τον χρόνο με επαγγελματίες και ερασιτέχνες δωρεάν. Ο συνθέτης, ο Βασίλης Μαντζούκης, εννοείται τζάμπα, η Νικολέτα η μεταφράστρια, η Ηλιάνα Σκουλάκη που ασχολήθηκε με τα κοστούμια όλοι οι κοντινοί μας εργαστήκαμε χωρίς αμοιβή. Το καλό ήταν με τον Βασίλη με τον οποίο δουλέψαμε πάρα πολύ εκτός Baumstrasse και όσα έσοδα είχαμε από ιδιωτικές εργασίες τροφοδοτήσαμε οικονομικά την παράσταση, και κυρίως τις υψηλές τεχνικές απαιτήσεις. Η παράσταση αυτή θα μπορούσε να παιχτεί σε κάθε ανοιχτό θέατρο από την Επίδαυρο έως τις Συρακούσες και σε κάθε αλώνι και αλάνα της Ελλάδας. Αλλά χρειάζεται κάποιος να αναλάβει τα έξοδα παραγωγής, τις πληρωμές των ηθοποιών, των τεχνικών.

Όταν ετοίμαζα την παράσταση δεν είχα σκεφθεί την ταυτότητα του κοινού, εάν είναι ελληνικό ή ξένο. Οι παραστάσεις αρχαίου δράματος είναι παραστάσεις λόγου. Αλλά στην Κύπρο που είχαμε υπερτίτλους δεν υπήρξε κανένα πρόβλημα. Το παρακολούθησαν όλοι μια χαρά. Οι παραστάσεις που κάνουμε είναι και παραστάσεις λόγου. Δεν βασίζονται στις ιδέες. Το κείμενο δεν είναι η αφορμή για να κάνουμε κάτι και του αλλάζουμε τα φώτα. Κρατάμε όλο το κείμενο και προσπαθούμε να ακολουθήσουμε το κείμενο. Το δράμα δεν είναι η αφορμή για να στήσουμε ένα εικαστικό δρώμενο. Αυτό εφαρμόστηκε στις Βάκχες.

Γνώση και γνώμη

Είμαι στη φάση που προσπαθώ να μην ακούω τις καλές κριτικές. Τις κακές δεν τις ακούω εδώ και χρόνια. Ξέρω ότι δουλεύω πάρα πολύ οπότε ότι και να γράψει κάποιος… Είμαι τόσο σκληρή μερικές φορές. Όταν κάποια στιγμή με ρώτησε ένα παιδί με έναν αρνητισμό «τώρα αυτή τη Νίνα Σιμόν γιατί την έβαλες στις Βάκχες;». Του απαντώ: «Έχεις αναρωτηθεί, σκέφτηκες πάνω σε αυτό εσύ γιατί την έβαλα;» Μου λέει «όχι». Του απαντώ: «Εγώ δέκα μήνες αναρωτιέμαι πάνω σε αυτό, σκέψου λιγάκι». Αυτή η ευκολία να κρίνεις μια παράσταση με ενοχλεί. Ακούω πάρα πολλά. Κάποιος αναγνωρίζει κάτι σε μια παράσταση και πετάει μια κουβέντα, αλλά δεν έχει γνώση. Έχει μια γνώμη και με αυτόν δεν μπορώ να συζητήσω σοβαρά. Προτιμώ να συνομιλήσω με κάποιον για να μου δώσει τα φώτα του και όχι κάποιον που του κάνει κάτι ή δεν του κάνει. Βρίσκομαι σε αγώνα να μην τρέφεται ο εγωϊσμός μου με καλές κριτικές. Όσο πιο πολύ δουλεύω κάτι τόσο περισσότερο αδίστακτη γίνομαι. Μεγαλώνεις την ευθύνη, μεγαλώνει μετά και η αξία και η δεξιότητα… Όσο πιο πολύ δουλεύω κάτι νιώθω πιο άξια.

Η κυριαρχία της πίστης

Οι Βάκχες ήταν ένα μεγάλο στοίχημα. Το θεωρώ το δυσκολότερο έργο που έχει γραφεί ποτέ. Οι Βάκχες δεν γίνονται παράσταση με ιδέες. Γίνεται με την πίστη μας στο ίδιο το δράμα. Και με αφοσίωση που έδειξαν όλα αυτά τα παιδιά που συμμετείχαν στο έργο του Γιόζεφ και της Λίντας των Rootlessroot, στη δουλειά του Βασίλη και της Νικολέττας, και στο δικό μου έργο. Τα ποσοστά της έμπνευσης είναι σχετικά. Μπορεί να σου πετύχει κάτι ή να σου μην πετύχει. Αλλά αυτό δεν με απασχολεί. Εάν το ξανακάνω σε επόμενη παράσταση θα άλλαζα πράγματα.

Στις Βάκχες η πίστη κυριαρχεί. Όταν ο Διόνυσος επιδιώκει να επιβάλει την πίστη θέλει να είναι ο κύριος και του μυαλού ακόμη των ανθρώπων. Και της ψυχής των ανθρώπων. Η απόλυτη εξουσία μέσω της πίστης. Θέλεις να σου ανήκουν οι άλλοι ολοκληρωτικά. Θεωρώ ότι βοηθάει πολύ στις Βάκχες όταν αφεθείς να σε οδηγήσουν τα ένστικτά σου. Εμείς δεν πήγαμε να κάνουμε μια παράσταση με κατασταλαγμένη γνώση αλλά με την ορμή των 40 χρόνων. Πήγαμε να κάνουμε μια παράσταση για τις Βάκχες τώρα που γίναμε 40 και είμαστε ακόμη νέοι.

Το κλειδί του δράματος

Ο χορός είναι το μόνο κλειδί του έργου. Σε αυτό το δράμα ο μόνος που δεν αλλάζει ποτέ είναι ο χορός. Όλοι οι άλλοι γίνονται κάτι άλλο, μεταμορφώνονται. Ο Διόνυσος από Θεός γίνεται άνθρωπος και από θύμα γίνεται θύτης. Ο Πενθέας από άνδρας ντύνεται γυναίκα. Η Αγαύη από μητέρα γίνεται μαινάδα. Ο Κάδμος κι ο Τειρεσίας από αυτή την παροπλισμένη εξουσία μετατρέπονται σε ακολούθους του Διονύσου. Όλοι μεταβάλονται. Όλοι παίζουν θέατρο. Ο χορός δεν αλλάζει. Ήρθε για έναν στόχο και θα τον πετύχει. Άρα, λοιπόν, όταν όλα κινούνται και μεταβάλονται πρέπει να πιαστείς από κάτι σταθερό. Στις σύγχρονες παραστάσεις των Βακχών συνήθως ο χορός αντιμετωπίζεται ως μαινάδες σε έξαλλη κατάσταση ενώ το ίδιο το κείμενο σε οδηγεί στη λογική του ιερού τελετουργικού δρώμενου. Όσο το διάβαζα ο νους μου πήγαινε στα προσκυνήματα, στις λιτανείες, όπως ο Επιτάφιος. Έτσι αντιμετωπίσαμε τον χορό των γυναικών. Που είναι έτοιμες για όλα. Αν τις αγγίξει ο Θεός αυτές οι αγαθές γυναίκες, θα πάρουν τον παλμό του και θα δονηθούν.

Ρόλοι θεού και ανθρώπων

Ο ρόλος του Διονύσου δεν μπορεί να παιχθεί από έναν ηθοποιό. Πώς θα παρουσιαστεί ένας θεός που γίνεται άνθρωπος επί σκηνής; Δεν μπορείς να πεις στον ηθοποιό να βρει μια ιδέα που να εφαρμοστεί επί σκηνής. Αυτό που λέγαμε διαρκώς με τον Γιώργο τον Φριντζήλα ήταν ότι πρέπει να ακουστεί όλο το κείμενο και πρέπει να έχεις δίκιο μέχρι τέλους.

Ο Πενθέας είναι πιο κοντά σε μας και τα πράγματα ήταν λίγο πιο εύκολα. Γιατί μέσα στο έργο βλέπουμε το μαρτύριό του πολύ καθαρά. Κι αυτός, λοιπόν, έπρεπε να έχει δίκιο μέχρι τέλους. Από την πρώτη σκηνή που έρχεται να επιβάλει την τάξη μέχρι την τελευταία σκηνή όπου φεύγει αλλοπαρμένος στα βουνά ντυμένος γυναίκα και έχει αρνηθεί τα πάντα έως και τη φύση του η δυσκολία του είναι υποκριτική. Ο Πενθέας πρέπει να δείξει και να πειστούν όλοι ότι του συμβαίνουν όλα αυτά τα πράγματα.

Το ίδιο ισχύει και με την Αγαύη. Αυτό που κάναμε είναι ότι δεν χρησιμοποιήσαμε κάποιον θρήνο. Δεν βρήκαμε καμμία λύση για τον θρήνο, ο οποίος λείπει από το πρωτότυπο κείμενο.Υπάρχει όμως ο επικήδειος του Κάδμου που είναι εξαιρετικά ισχυρός. Έχουμε τον μεγάλο πατέρα όλων τον Κάδμο να θρηνεί. Επομένως ο θρήνος της μάνας αφέθηκε στην Άντζελα Μπρούσκου που ερμήνευσε την Αγαύη. Και στη στιγμή. Στην Ελευσίνα έτυχε εκείνη τη στιγμή να χτυπήσουν οι καμπάνες του ρολογιού 11 φορές.

Στον ρόλο του Κάδμου σκέφτηκα τον Αργύρη Μπακιρτζή. Τον θαυμάζω πάρα πολύ! Είναι ένα πολύπλευρος καλλιτέχνης και εξαίσιος performer. Ο Αργύρης Μπακιρτζής είναι για μένα ο τέλειος μπαμπάς για έναν καλλιτέχνη. Όσες φορές τον έχω δει σε παράσταση κρέμομαι από τα χείλη του. Έχει αυτή τη μοναδική φωνή. Γνωρίζει πάρα πολύ καλά την τέχνη της αφήγησης. Μπορεί να πει μια ιστορία και να μη χάσεις τίποτα. Ο ρόλος αυτός είναι από τους πιο σπαρακτικούς: πώς ξεκινάει μέσα σε μια ευχάριστη κατάσταση και πώς καταλήγει!

Για τον ρόλο του Τειρεσία η πρώτη μου σκέψη ήταν ο καθηγητής ο κύριος Γραμματικάκης. Μου φάνηκε σαν άπιαστο όνειρο και δεν του το είπα ποτέ. Και η Παρθενόπη Μπουζούρη που είναι μαζί με την Άντζελα στο Θέατρο δωματίου ήρθε κοντά μας να συνεργαστούμε, για να είμαστε όλοι μαζί μια οικογένεια.

Το βιβλίο για το κήρυγμα ως performance (Αρμός, Αθήνα 2013) υπήρξε το εγχειρίδιο για την αντιμετώπιση του μεγάλου θέματος των αγγελιαφόρων. Στην παράστασή μας παρουσιάστηκαν ως αρχάγγελοι και ιερέας που ακολούθησαν όλη αυτή την κινησιολογία που καταγράφεται στο βιβλίο για το κήρυγμα. Οι εικόνες του βιβλίου σε ιντριγκάρουν και λες: άρα υπάρχει τρόπος. Όλοι οι σκηνοθέτες ψάχνουμε να αρθρώσουμε ή να κατασκευάσουμε τη γλώσσα μας και τη μέθοδό μας. Όταν ξεκίνησε η εργασία με τους αγγελιαφόρους τα παιδιά είχαν να δουλέψουν επάνω σε τρεις νότες, επάνω στη πρακτική του ψάλτη που λέει με έναν εξαιρετικό τρόπο τον Απόστολο. Στον Βασίλη Μαντζούκη αυτό το θέμα, της ορθόδοξης λειτουργίας, είχε ιδιαίτερη σημασία. Στην Ελλάδα, στην ορθόδοξη χριστιανική λειτουργία καλός ιερέας είναι ο καλός performer. Καλός ψάλτης είναι ο καλός performer. Δεν είναι απλώς βγαίνω και λέω το κείμενο. Πρέπει να είμαι καλός τραγουδιστής. Πρέπει να τα λέω καλά για να συγκινηθεί το ποίμνιό μου. Είναι θέατρο. Πιο πολύ από πολλές άλλες λειτουργίες. Και, βέβαια, αυτό είναι κοντά σε μας. Είναι στ’  αυτιά μας. Οπότε και η μουσική στηρίχθηκε πολύ στη βυζαντινή μουσική, όπως για παράδειγμα η πάροδος που βασίστηκε στο απολυτίκιο των Θεοφανίων το «Εν Ιορδάνη».

Οι αγγελιαφόροι, λοιπόν, ήταν το μεγάλο θέμα. Πάντα μου θύμιζαν τον ιερέα που λέει το ευαγγέλιο. Αυτό έπρεπε να το χρησιμοποιήσουμε. Να βρούμε έναν τρόπο να το κάνουμε έτσι. Να βγάλουμε τον ιερέα από την κεντρική πύλη να πει αυτό που συνέβη. Έγινε πάρα πολύ δουλειά πάνω στον λόγο με τους τρεις ηθοποιούς γιατί απαιτούσε απόλυτο συντονισμό όλο το εγχείρημα. Ήταν μια παρτιτούρα και διέθετε ταυτόχρονη παράλληλη αφήγηση και από τους τρεις. Πάντοτε στο θέατρο όταν έβλεπα αγγελιαφόρο είχα μπροστά μου έναν άνθρωπο να προσπαθεί να μας πείσει ότι είδε κάτι που όλοι ξέραμε ότι δεν το είδε και αν ήταν καλός ηθοποιός λέγαμε ότι ήταν καλός ηθοποιός αλλά δεν μέναμε ποτέ σε αυτό που λέει. Ήθελα και σε αυτό να ακουστεί το κείμενο. Πιστεύω ότι στην παράσταση οι αγγελιαφόροι και τα χορικά φωτίστηκαν όσο τίποτα άλλο. Πρέπει να ακουστεί πεντακάθαρα το κείμενο μέχρι την τελευταία λέξη στους αγγελιαφόρους και ειδικά στα χορικά που συνήθως χρησιμοποιούνται σαν ιντερμέδια και δεν καταλαβαίνουμε ποτέ τι λένε και γιατί το λένε. Αυτό ήταν το μεγάλο στοίχημα.

Και αυτό είναι το στοίχημα γενικότερα στην αρχαία τραγωδία. Πρέπει να υπάρχει και η ψυχαγωγική λειτουργία του χορού γιατί είναι και μουσική. Αλλά πάσχει πολύ ο χορός στα σύγχρονα ανεβάσματα. Δεν μπήκα εδώ, όπως στην Ηλέκτρα του Ευριπίδη, στον πειρασμό της χορογραφίας. Τηρήσαμε το θέμα του προσκυνήματος με εξαίρεση έναν εκτός εαυτού χορό στο τέταρτο στάσιμο. Αλλά με ιντριγκάρει το θέμα του αρχαίου χορού. Έβλεπα την πολύ ωραία παράσταση των Βακχών του Έκτορα Λυγίζου που είχε βγάλει τον χορό και έπαιζαν οι ηθοποιοί ωραία τους ρόλους. Θα μπορούσα να βγάλω τους ρόλους και να παίξω μόνο τα χορικά.

Ο σκηνοθέτης της αρχαίας τραγωδίας πρέπει να είναι μουσικός. Για να συνεργαστεί με τον συνθέτη. Δεν μπορεί απλώς να κάνει παραγγελία τη μουσική σε έναν συνθέτη. Πρέπει να ξέρει να είναι μέσα στη μουσική, αλλά και για το ίδιο το ποιητικό κείμενο της τραγωδίας. Για μένα οι Βάκχες είναι ένα μουσικό έργο γιατί υμνεί και τη μουσική, και γενικά τη χαρά της ζωής!

Η συγκεκριμένη παράσταση σίγουρα δεν θα μπορούσε να γίνει από 15 επαγγελματίες ηθοποιούς που θα διάλεγα με ακρόαση για να είναι στον χορό. Δεν με ενδιαφέρει αυτό. Με ενδιαφέρουν οι άνθρωποι που είναι αφοσιωμένοι. Που δεν νοιάζονται για την καριέρα τους για τα λεφτά τους, για τη ζωούλα τους. Και δείχνουν εμπράκτως πόσο αγαπούν το θέατρο.

Θα προτιμούσα να έχω έναν μισθό κάθε μήνα μαζί με τους συνεργάτες μου και να δουλεύω. Δεν με ενδιαφέρει να κερδοσκοπήσω, να βγάλω όλο και περισσότερα λεφτά. Για αυτό δεν μετατρέπω τον χώρο σε μουσική σκηνή ή σε θέατρο. Θα ήθελα έναν πλούσιο που να πει πάρτε αυτά τα λεφτά κάθε μήνα να συνεχίζετε να δουλεύετε και να μην τρέχετε αριστερά δεξιά.

Διδασκαλία και μαθητεία

Δεν νιώθω ακόμη έλλειψη που έχω απολυθεί εφέτος, μαζί με τους άλλους συναδέλφους μου, από τη δραματική σχολή του Εθνικού Θεάτρου. Το Εθνικό, ουσιαστικά, μου πρόσφερε επιπλέον ώρες ενασχόλησης με το αντικείμενό μου. Όταν έχεις και αυτή την ευθύνη λες έχω κι εκεί να δουλέψω πάνω σε αυτό.

Έχουν αλλάξει πάρα πολλά πράγματα από την εποχή που βγήκα από τη δραματική σχολή. Εγώ βγήκα το 1993. Υπάρχει μια βασική διαφορά με τους σημερινούς νέους ηθοποιούς: οι ηθοποιοί που βγαίναμε τότε γνωρίζαμε ότι υπήρχε μια περίοδος που έπρεπε να κάνουμε το αγροτικό μας. Έπρεπε να παίξουμε πολύ στον χορό, να έχουμε δεύτερους ρόλους, μέχρι να κερδίσουμε την εμπειρία. Στις μέρες μας με το που βγαίνουν από τη σχολή οι ηθοποιοί σκηνοθετούν ένα έργο. Έχει γεμίσει η Αθήνα από νεοσύστατες ομάδες. Αυτό συμβαίνει γιατί πρέπει να γίνουν γρήγορα τα πράγματα. Μέχρι τα 30 τους πρέπει να γίνουν γνωστοί. Οι περισσότεροι νέοι ηθοποιοί δεν πιστεύουν πλέον σε δασκάλους ή ρεύματα. Δεν τους ενδιαφέρει όπως ήταν σε μας που λέγαμε να παίξω κοντά στον Βογιατζή ή στον Τερζόπουλο. Δεν τους απασχολεί η μαθητεία. Θέλουν να κάνουν το δικό τους. Αυτό έχει μια καλή πλευρά γιατί δεν περιμένουν το τηλέφωνο να χτυπήσει και κάνουν κάτι που νιώθουν ότι τους αφορά. Αυτό τα κάνει να μπαίνουν πολύ άγρια στον χώρο του θεάτρου. Ένας γιατρός ξέρει ότι θα περάσει ως νέος ένας καιρός για να εξασκηθεί. Οι νέοι ηθοποιοί θέλουν να κάνουν γρήγορα μια επιτυχία για τον χειμώνα. Το κάνουν επειδή γίνεται. Γιατί είναι εύκολο. Αυτό που συμβαίνει στα τελευταία χρόνια είναι το φαινόμενο του ιού. Η τέχνη πια έχει μια viral λειτουργία. Σημασία δεν έχει πόσο περισσότερο χρόνο θα αφιερώσουμε για να κάνουμε ένα έργο και να είναι το έργο της ζωής μας όσο πόσες φορές μπορούμε να το επαναλάβουμε, πόσα πάρα πολλά έργα μπορούμε να κάνουμε επάνω σε μια βασική ιδέα, πόσο περισσότεροι μπορούν να το κάνουν αυτό. Ό,τι συμβαίνει με τα βιντεάκια στο youtube συμβαίνει και στο θέατρο. Παίρνουμε μια βασική ιδέα: στήσε μια παράσταση με τρία αντικείμενα. Και τη δίνουμε αυτή την ιδέα σε 30 ομάδες και γίνεται η δουλειά. Γίνεται πολύ εύκολα και για αυτό δεν πληρώνεται. Η φτώχια τρώει τον παρά. Είναι ιός πιά.

33 χρὀνια τραγωδία

Έχουμε πάρει μια φορά κρατική επιδότηση. Και περιμένουμε από το 2010 τη δεύτερη. Όμως οι θίασοι στέκονται στα πόδια τους μόνοι τους. Η τέχνη δεν ήταν ποτέ κρατικοδίαιτη. Στο Baumstrasse δεν είμαστε ακόμη ένα θέατρο. Είμαστε ένας οργανισμός ο οποίος κατά κύριο λόγο είναι εκπαιδευτικός: μαθήματα, σεμινάρια, διαλέξεις, εδώ υπάρχει ένα ερευνητικό εργαστήριο που λειτουργεί όλο τον χρόνο.

Ο προγραμματισμός μας για τη νέα χρονιά είναι Σοφοκλής. Για 33 χρόνια, όσες είναι οι τραγωδίες, αν δεν ανακαλυφθεί κάποια νέα, το Baumstrasse θα ασχολείται με το αρχαίο δράμα. Και με τη σύνδεση της λαϊκής τέχνης με το αρχαίο δράμα: θέατρο σκιών, παραδοσιακό χορό, παραδοσιακή μουσική.  Είναι σημαντικό για μένα να μελετούμε τον λαϊκό παραδοσιακό χορό γιατί εκεί σίγουρα υπάρχουν σύνδεσμοι με το αρχαίο δράμα, όπως και στο κήρυγμα, στη θεία λειτουργία, τα λαϊκά δρώμενα και τις μεταμφιέσεις.

Θα μπορούσαμε να παρομοιάσουμε το Baumstrasse με ένα εργαστήριο που παράγει έναν ιό που προσπαθεί να μολύνει όσους περισσότερους μπορεί. Όσοι περισσότεροι συμμετέχουν αυτός ο κύκλος θα ανοίγει και περισσότεροι άνθρωποι θα ευαισθητοποιούνται σε μια περίοδο σοβαρής κρίσης.

Σύνδεσμος: http://www.dentra.gr/

2 responses to “BAUMSTRASSE. ΧΩΡΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

  1. πω πω τι ωραίο άρθρο και τι ωραία συνέντευξη. μπράβο Ιωσήφ μου, με
    συγκίνησες.

    υγ. τη δεύτερη φορά που γράφεις rootlessroot, έχει γίνει ένα τυπογραφικό
    και γράφει routlessroot.

    σε φιλώ!

    Aristeidis:Zagklis
    *CG Artist- Film maker – Composer*
    http://www.ariszagklis.com

  2. Ιωσήφ μου σε ευχαριστούμε πραγματικά για αυτή την κουβέντα σε μορφή συνέντευξης ή για αυτή τη συνέντευξη σε μορφή κουβέντας. Όλα τα αντιμετωπίζεις με μια τέτοια ευαισθησία και σεβασμό, πάντοτε με θετική διάθεση και με μια πνευματικότητα κι έτσι οι ψυχές δίπλα σου ανοίγονται όπως «τα μύδια στον ατμό» (Πολίτικη Κουζίνα). Σε ευχαριστούμε.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s