Η ΖΩΗ ΜΑΣ ΚΥΚΛΟΥΣ ΚΑΝΕΙ

Ὁ κοσμικὸς χρόνος ἀποκτᾶ νέο νόημα στὴν ἐκκλησιαστικὴ λατρεία. Στὴν εἰκόνα: Ὁ Ἥλιος πάνω σὲ ἅρμα, ἀλληγορικὲς μορφὲς τῆς Ἡμέρας καὶ τῆς Νύχτας, οἱ δώδεκα μῆνες καὶ τὰ ζώδια.  Ἀστρονομικοὶ πίνακες Πτολεμαίου (9ος αἰ.). Βατικανό, κώδ. gr 1291, φ. 9.

Ἀρχὴ τῆς ἰνδίκτου*. Ἡ νέα χρονιὰ ξεκίνησε μὲ τὸν Σεπτέμβριο. Γιὰ τὴν ἀκρίβεια ἡ νέα λειτουργικὴ χρονιά. Καὶ δὲν ἔχει καμιὰ σχέση μὲ τὴν πρωτοχρονιὰ τοῦ Γενάρη. Ἐδῶ, ἔχουμε μία χρονιὰ ποὺ βασίζεται στὴ λογικὴ τῆς λειτουργίας, δηλαδὴ τῆς διακονίας, τῆς προσφορᾶς. Γιατὶ λειτουργία (λαὸς +  ἔργο) στὴν ἀρχαία Ἀθήνα σήμαινε παροχὴ ὑπηρεσίας πρὸς τὸν λαό. Καὶ ὁ ἴδιος ὅρος εἶναι ἡ λέξη-κλειδὶ γιὰ νὰ δείξει τὸ ἱερὸ ἔργο ποὺ τελεῖται σὲ ἕναν ζωντανὸ ὀργανισμό. Τὴν Ἐκκλησία.

Ἡ ζωὴ παίρνει τώρα νέο νόημα. Γιὰ τὸν καθένα ποὺ ἀφήνει τὸν ἑαυτό του νὰ περάσει μέσα στὸν κύκλο. Νὰ πιαστεῖ χέρι-χέρι μὲ τοὺς ἄλλους σὲ μία ἀτέρμονη κίνηση, σὲ ἕνα χορὸ θανάτου. Ἀλλὰ καὶ ζωῆς. Ὁ καθένας νὰ γίνει μαζὶ μὲ τὸν ἄλλον σύναξη.

Αὐτὸ συμβαίνει κάθε μήνα Σεπτέμβριο. Εἶναι ἡ ἀρχὴ τῆς ἰνδικτιῶνος. Ἡ ἀφετηρία γιὰ ἕναν χρονολογικὸ κύκλο ποὺ ἔχει στὸ ἐπίκεντρο τὶς ἱστορίες τοῦ Ἰησοῦ καὶ τῆς Θεομήτορος, ὅπως καταγράφονται στὴν Καινὴ Διαθήκη, ἀλλὰ καὶ σὲ ἀπόκρυφες πηγές. Ἄρα στὸν πυρήνα τοῦ νέου ἔτους εἶναι ἡ ἀφήγηση γιὰ τὴ σωτηρία τοῦ ἀνθρωπίνου γένους ἀπὸ μία θνητὴ γυναίκα. Καὶ αὐτὴ ἡ ἀφήγηση μέσα στὸν χρόνο θὰ γίνει τελετὴ δηλαδὴ πράξη. Ὁ λειτουργικὸς χρόνος εἶναι λατρευτικὸς χρόνος.

Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος ποὺ μόλις 8 Σεπτεμβρίου ἔχει τεθεῖ ἡ γέννηση τῆς Μαρίας καὶ ἀκολουθεῖ 21 Νοεμβρίου ἡ εἴσοδος στὸ ναό (τὰ εἰσόδεια) ὥστε νὰ φθάσουμε στὴ Γέννηση τοῦ Ἰησοῦ καὶ στὰ Θεοφάνεια. Γιὰ νὰ ἀκολουθήσει στὴ συνέχεια ὁ πασχαλινὸς κύκλος καὶ ἡ Πεντηκοστή. Μὴν περιμένουμε μία ἀπόλυτη λογικὴ συνέπεια στὸ σχῆμα. Ἂν καὶ ὑπάρχει μία ἱστορικὴ διαδοχὴ τῶν γεγονότων.

Ἡ λατρεία ντύθυκε στὸ Βυζάντιο τὴν αὐτοκρατορικὴ μεγαλοπρέπεια ἀλλὰ δὲν ἔπαψε ποτὲ στὸ κέντρο της νὰ βρίσκεται τὸ πρότυπο ὅπως παραδόθηκε ἀπὸ τὴν ἴδια τὴν πράξη τοῦ Ἰησοῦ στὸν μυστικὸ δεῖπνο. Αὐτὴ εἶναι καὶ ἡ ἀρχαιότερη λατρευτικὴ πράξη, ὅταν στὶς ἀγάπες, τὰ κοινὰ δεῖπνα, μετὰ τὸ φαγητὸ τελοῦσαν τὴ θεία Εὐχαριστία.

Τώρα ὁ χρόνος ἀποκτᾶ ἄλλο νόημα. Ὁ λειτουργικὸς χρόνος εἶναι περίοδος ἑορτασμοῦ καὶ χαρᾶς. Ὡστόσο, δὲν «ἑορτάζομεν χρόνον τῶν ἀστάτως κινουμένων», θὰ πεῖ ὁ Ἰωάννης Χρυσόστομος** ὅταν διαμορφώνει τὴν ταυτότητα τῶν χριστιανῶν σὲ σχέση μὲ Ἰουδαίους καὶ πολυθεϊστές. Ἀλλὰ γιορτάζουμε  «θεῖα καὶ παράδοξα πράγματα». Καὶ πρῶτα ἀπ᾽ ὅλα «τοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ μου τὰ θαύματα, ὅσα ἔχει ἐπιτελέσει ὅταν ἔγινε ἄνθρωπος γιὰ τὴ δική μου σωτηρία».

Ὁ ἡμερολογιακὸς χρόνος ἁγιάζεται καὶ μεταμορφώνεται σὲ ἑορτολογικὸ χρόνο. Αὐτὴ ἡ ἀντίληψη θὰ ποτίσει ὅλες τὶς τέχνες στὸ Βυζάντιο. Κάθε μέρα συμβαίνει καὶ μία γιορτή. Δὲν ὑπάρχει κενὸς στὴ διαδοχὴ αὐτή. Καὶ αὐτὴ ἡ γιορτὴ εἶναι ἕνα παροντικὸ γεγονός. Δὲν περιορίζεται σὲ μία ἀνάμνηση. Ὁ ἐνεστώτας χρόνος στὴν ὑμνολογία τονίζει διαρκῶς αὐτὴ τὴν ἀλήθεια. Τὰ πάντα τελοῦνται σήμερον. Καὶ αὐτὸ τὸ σήμερα ἔχει μία μυστικὴ διάσταση: περιέχει μία πρόγευση τῶν ἐσχάτων, ὅπου θὰ ἔχει καταργηθεῖ ὁ συμβατικὸς κοσμικὸς χρόνος.

Καὶ ὅλα αὐτὰ τὰ βρίσκουμε ζωντανὰ στὴ μοναστικὴ ζωή, στὰ παλαιὰ τυπικά, καὶ στὶς ἀκολουθίες τοῦ νυχθημέρου. Καὶ στὸν λαϊκὸ πολιτισμό. Σὲ συμβολισμοὺς καὶ ἀποκρυσταλλώσεις ὅπου συνυπάρχει θάνατος καὶ ζωή, καρποφορία καὶ μαρασμός. Ὅπου συμπλέκονται μαζὶ ἀρχαῖες συνήθειες καὶ ἔθιμα μὲ τὸ ἔνδυμα τῆς χριστιανικῆς γιορτῆς.

Βέβαια, πάντα σκέπτομαι πῶς θὰ μυηθεῖ ὁ κουρασμένος ἄνθρωπος τῆς πόλης σὲ ὅλα αὐτά. Χρειάζεται μία ἄλλη σχέση μὲ τὴ φύση. Καὶ μία ἄλλη θεώρηση γιὰ τὴν ἱστορία. Γιὰ τὸ πῶς τοποθετοῦμαι ἐγὼ στὸν κόσμο. Ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρὰ δὲν ἀρκοῦν οἱ θεωρητικὲς διδαχὲς ἀπὸ ἕναν κατεστημένο θεσμό. Ὅση σοφία καὶ νὰ κρύβουν. Ἡ Ἐκκλησία ὀφείλει νὰ βρεῖ ἕναν τρόπο νὰ ἐπικοινωνήσει μὲ τοὺς σύγχρονους ἀνθρώπους. Ὄχι σὰν θεσμὸς καὶ δύναμη ἀλλὰ σὰν ἐμπειρία ζωῆς ποὺ σημαίνει τὸν καθημερινὸ βίο.

Νά, γιατὶ ἔχω πάντα στὴν καρδιά μου τὸν λόγο τοῦ π. Νικόδημου ποὺ μοῦ ἐμπιστεύθηκε ἕνα ξημέρωμα σὲ ἕνα κελλάκι στὴ Μονὴ Μεταμορφώσεως στὴν Κύμη: «Ἰωσήφ, μποροῦμε νὰ εἴμαστε χαρούμενοι, ἡ Ὀρθοδοξία εἶναι ἕνα πανηγύρι!» Ναί, μέσα στὸ ζόφο τῶν ἡμερῶν ὑπάρχει ἀκόμη ἐλπίδα.

Καλή χρονιὰ νά ᾽χουμε!

* ἰνδικτιών: εἶναι μία μέθοδος χρονολογίας ποὺ ἀρχικὰ σήμαινε περίοδο 15 ἐτῶν. Ὁ Μεγάλος Κωνσταντίνος τὴν 1η Σεπτεμβρίου τοῦ 312 καθιέρωσε τὴ χρονολόγηση αὐτὴ στὴ Δύση, ὡς ἀρχὴ τῆς πρώτης ἰνδικτιώνας. Σήμερα σημαίνει τὸ ἐκκλησιαστικὸ ἔτος ἀπὸ 1 Σεπτεμβρίου-31 Αὐγούστου.

**«Εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ἰνδίκτου», MPG 59, 673-4.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s