Ο ΔΙΚΟΣ ΜΟΥ ΔΙΟΝΥΣΟΣ

Εἶναι μία ζωγραφιὰ καμωμένη ἐπάνω σὲ ἕνα βυζαντινὸ χειρόγραφο ποὺ παριστάνει τὴ θαυμαστὴ γέννηση τοῦ Διονύσου ἀπὸ τὸν Δία. ῾Η ἱστορία αὐτὴ λέει ὅτι ὁ Δίας ἀγάπησε τὴ Σεμέλη, τὴν κόρη τοῦ Κάδμου, τοῦ βασιλιᾶ τῆς Θήβας, καὶ μία νύχτα κοιμήθηκε μαζί της. Ἡ Ἥρα γιὰ νὰ ἐκδικηθεῖ τὴν ἀπιστία παραινεῖ τὴ Σεμέλη νὰ τοῦ ζητήσει νὰ τὸν δεῖ σὲ ὅλη του τὴ δόξα. Ὁ Δίας τῆς κάνει τὸ χατήρι, γιατὶ τῆς εἶχε ὑποσχεθεῖ νὰ τῆς ἱκανοποιήσει κάθε χάρη. Μετὰ ἀπὸ 6 μῆνες ἐμφανίζεται καὶ μόλις τὸν εἶδε ὡς κεραύνια φλόγα πἐθανε. Ὁ Ζεὺς γιὰ νὰ σώσει τὸ ἔμβρυο κάνει νὰ φυτρώσουν κισσοὶ στὸ παλάτι γιὰ νὰ μὴν καεῖ, μετὰ ἄρπαξε τὸν Διόνυσο-βρέφος ἀπὸ τὴν κοιλιὰ τῆς ἀγαπημένης του καὶ τὸν ἔραψε στὸν μηρό του γιὰ νὰ τὸν προστατεύσει ἀπὸ τὴν ὀργὴ τῆς Ἥρας. Ὁ Ζεὺς τὸν ξεγένησε ὡς θεό ἀπὸ τὸ ἴδιο μέρος τοῦ σώματος.

Οἱ ἀρχαῖο μύθοι δὲν ἔπαψαν νὰ ἐμπνέουν τοὺς Βυζαντινοὺς παρὰ τὴν ἑδραίωση καὶ τὴν παγίωση τοῦ χριστιανισμοῦ. Ἡ χρήση τῶν ἀρχαίων κειμένων στὴ βυζαντινὴ ἐκπαίδευση ὑπῆρξε πάντοτε θεμιτὴ πρακτικὴ καὶ τὰ κλασικὰ θέματα ἀποκτοῦσαν νέες σημασίες στὰ συμφραζόμενα τῆς νέας πίστης. Μὲ ἄλλα λόγια, οἱ Βυζαντινοὶ εἶχαν μία σχέση μὲ τοὺς ἀρχαίους χωρὶς μεσολαβητές, ἄμεση καὶ ἀπευθείας ἀπὸ τὶς πηγές. Στὴν περίπτωση τοῦ θεοῦ Διονύσου οἱ ἱστορίες του ἐπιβιώνουν, προσφέροντας πληροφορίες γιὰ τὸ παρελθὸν καὶ συνδέοντας τοὺς λόγιους χριστιανοὺς σὲ μία μία κοινὴ κουλτούρα μὲ τοὺς ἀρχαίους. Πάντως, πέρα ἀπὸ τὴν ἐπιφυλακτικότητα ὡς πρὸς τὸν πολυθεϊσμὸ ἂς μὴν ξεχνοῦμε τὴν ἑρμηνεία προσώπων, ὅπως ὁ Ὀρφέας ὡς προεικόνιση τοῦ Ἰησοῦ ποὺ γνωρίζουμε ἀπὸ τὰ ὑπέροχα πρωτοχριστιανικὰ γλυπτά.

Ἡ γέννηση τοῦ Διονύσου ἀπὸ τὸν Δία. Τάραντας, Ἐθνικὸ Μουσεῖο.

Ἡ γέννηση τοῦ Διονύσου ἀπὸ τὸν Δία. Στὸ κέντρο τῆς παράστασης ὅλοι παρακολουθοῦν τὸν τοκετό. Ἀρχὲς 5ου αἰώνα π.Χ. Τάραντας, Ἐθνικὸ Ἀρχαιολογικὸ Μουσεῖο.

Μιλώντας γιὰ τὸν Διόνυσο, ὁ ὁποῖος εἶναι σὲ ἐξαιρετικὴ συνάφεια μὲ τὸν Ὀρφέα, δὲν εἶναι μόνο οἱ ἀναλογίες ποὺ μποροῦμε νὰ ἐντοπίσουμε σὲ σύμβολα τοῦ Ἰησοῦ ὅπως ἡ ἄμπελος καὶ τὰ κλήματα, ποὺ ἐνσωματώνονται στὴ βυζαντινὴ τέχνη, ἀλλὰ καὶ στὸ γεγονὸς τῆς ἐπίγειας σάρκωσης. Σὲ ἕνα ἀπὸ τὰ γνωστότερα λογοτεχνικὰ κείμενα, τὰ Διονυσιακά, ὁ Νόννος ὁ Πανοπολίτης μᾶς ἀφηγεῖται τὸν 5ο μεταχριστιανικὸ αἰώνα πῶς ὁ Διόνυσος φθάνει στὴ γῆ καὶ ταξιδεύει ἀπὸ χώρα σὲ χώρα. Μάλιστα, σὲ ὅλη τὴ διάρκεια τοῦ Βυζαντίου ὁ θεὸς ἀπεικονίζεται μόνος ἢ μὲ χορευτὲς σὲ ἀνάγλυφα ἀπὸ κόκκαλο, σὲ ἀσημένια πιάτα καὶ σὲ πολυτελῆ ὑφάσματα.

Διόνυσος γέννηση

Ἡ γέννηση τοῦ Διονύσου ἀπὸ τὸν μηρὸ τοῦ Δία. Ὁ Ζεὺς εἶναι ἀπόλυτα προσαρμοσμένος ἐνδυματολογικὰ στὴν ἐποχὴ ποὺ δημιουργεῖται ἡ εἰκονογράφηση: εἶναι ντυμένος μὲ τὴ στολὴ τοῦ βυζαντινοῦ αὐτοκράτορα καὶ κάθεται σὲ θρόνο. Ἀπὸ τὸ ἀριστερὸ πόδι βγαίνει τὸ βρέφος Διόνυσος τὸ ὁποῖο τείνει τὸ χεράκι του στὸν πατέρα. Κώδικας 6, φ. 163β. 12ος αἰώνας. Ἱερὰ Μονὴ Ἁγίου Παντελεήμονος, Ἄθω.

Στὶς Βάκχες τοῦ Εὐριπίδη, μόλις στὸν τέταρτο στίχο, ὁ Διόνυσος διακηρύσσει πὼς ἄλλαξε τὴ θεϊκή του μορφὴ σὲ ἀνθρώπινη καὶ ἔχει φθάσει στὴ Θήβα. Καὶ μόνο ἡ ίδέα αὐτὴ δὲν παραπέμπει στὴν ὑπερφυσικὴ ἐπίγεια γέννηση τοῦ Ἰησοῦ; Σκέπτομαι πὼς ἡ θαυματουργικὴ γἐννηση τοῦ Διονύσου ἀπὸ τὸν μηρὸ τοῦ Δία φαίνεται ὅτι δὲν ἔπαψε νὰ προκαλεῖ τὴ φαντασία τῶν Βυζαντινῶν, ὅταν βλέπω καὶ ξαναβλέπω τὴ ζωγραφιὰ τοῦ χειρογράφου ποὺ ἀπεικονίζει τὸ νέο θεὸ νὰ βλέπει τὸ φῶς τῆς ζωῆς. Ὁ Βάκχος δὲν ἐγκατέλειψε ποτέ τὸ Βυζάντιο.

ΙΩΣΗΦ ΒΙΒΙΛΑΚΗΣ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s